Alıntılar

1. Giriş: “Bana Ishmael deyin.” (Edebiyatın en sade ve en ikonik girişi).
2. Ahab’ın Meydan Okuması: “Bana hakaret etse, güneşi bile yumruklardım! Çünkü kıskançlık var o güneşin özünde; o bana vurdu mu, ben de ona vururum.”
3. Delilik: “Deliliğimden başka bir şeyim kalmadı elimde, her şeyimi o tek amaca yatırdım.”
4. İrade ve Kader: “Yol, demir raylar üzerine döşenmiş, ruhum o raylarda ilerliyor. Ne engellerden, ne uçurumlardan sakınacak vaktim var benim.”
5. Balina: “O beyaz balinayı, o şeytanı, Ümit Burnu’ndan alevler içindeki cehenneme kadar kovalayacağım!”
6. Starbuck’ın Duası: “Tanrım, bu adamın yanında ol, çünkü o kendisine yardım edemiyor.”
7. Final (Ahab’ın son sözü): “Sana doğru geliyorum işte… Son nefesimi sana kusuyorum ey balina! Nefretim yüzünden, ömrümü senin üzerine yığıyorum.”

UKALALIK KÖŞESİ

Bu kitabı sadece okuyanlar değil, okyanusun tuzunu yutanlar bilir.

1. Gerçek Olay (Essex Faciası): Moby Dick, tamamen kurgu değildir. 1820’de dev bir İspermeçet balinası, Essex adlı gemiye saldırıp batırmıştır. Mürettebat 3 ay boyunca filikalarda sürüklenmiş ve hayatta kalmak için birbirlerini yemişlerdir (Yamyamlık). Melville bu olaydan ilham almıştır.
2. Mocha Dick: Ayrıca 19. yüzyılda denizcilerin korkulu rüyası olan, albino (beyaz) ve çok agresif, “Mocha Dick” adında gerçek bir balina vardı. Kitabın adı buradan gelir.
3. Starbucks’ın Adı: Dünyaca ünlü kahve zinciri Starbucks, adını bu kitaptaki İkinci Kaptan Starbuck‘tan alır. Kurucuları başta geminin adı olan “Pequod”u düşünmüşler ama “Pequod Coffee” kulağa hoş gelmediği için Starbuck’ta karar kılmışlardır.
4. Kayıp “Sonsöz” Rezaleti: Kitabın İngiltere baskısında, matbaa hatası yüzünden Ishmael’in kurtulduğunu anlatan “Sonsöz” (Epilogue) bölümü basılmamıştır. Bu yüzden İngiliz eleştirmenler, “Kitabın anlatıcısı öldüyse bu hikayeyi kim anlatıyor?” diyerek kitabı yerden yere vurmuşlardır. Bu hata, kitabın başarısızlığına neden olmuştur.
5. Melville’in İflası: Melville bu kitabı başyapıtı olarak yazdı ama kitap o yaşadığı sürece sadece 3.000 adet sattı. Melville, unutulmuş ve yoksul bir gümrük memuru olarak öldü. Değeri 1920’lerde (o öldükten 30 yıl sonra) anlaşıldı.
6. Ahab’ın Bacağı: Kaptan Ahab, bacağını Moby Dick’e kaptırmıştır ama yerine taktığı protez tahta değildir; bir balina çene kemiğidir. Yani düşmanının parçasıyla yürür.
7. Tabut – Can Simidi: Ishmael’i kurtaran şeyin bir “tabut” olması (Queequeg’in tabutu), romandaki en büyük ironi ve semboldür: Ölüm, yaşamı getirmiştir.
8. Kadınsız Roman: Kitapta neredeyse hiç kadın karakter yoktur (Kıyıda görünen birkaç figüran dışında). Gemi tamamen maskülen bir dünyadır. Ancak denizciler gemiden “O” (She) diye bahsederler.
9. Hawthorne İthafı: Melville kitabı, komşusu ve dostu olan ünlü yazar Nathaniel Hawthorne‘a (Kızıl Damga’nın yazarı) ithaf etmiştir. “Dehasına hayran olduğum dostuma” demiştir.
10. Ansiklopedik Bölümler: Okurların sıkılıp atladığı “Cetology” (Balina Bilimi) bölümleri, aslında Melville’in “Kurgu içinde Bilim dışı metin” (Non-fiction in fiction) tekniğini kullandığı, postmodernizmin atası sayılan bölümlerdir.
11. Şeytanın Vaftizi: Ahab, zıpkınını dövdürürken suyla değil, “oğulları” dediği mürettebatın (özellikle pagan olanların) kanıyla vaftiz eder ve Latince “Ego non baptizo te in nomine patris, sed in nomine diaboli!” (Seni Baba adına değil, Şeytan adına vaftiz ediyorum!) der.
12. Ishmael’in Silikleşmesi: Romanın başında çok baskın olan Ishmael karakteri, Ahab sahneye çıktıktan sonra silikleşir ve sadece bir “Kamera/Göz” görevi görmeye başlar. Bir karakterden, bir anlatıcıya dönüşür.