ANATOMİK ÖZET

BÖLÜM I: Ishmael ve “Yamyam” Dostu

Roman, edebiyat tarihinin en meşhur giriş cümlesiyle açılır: “Bana Ishmael deyin.” (Call me Ishmael). Anlatıcımız Ishmael, ruhundaki kasveti dağıtmak için denizlere açılmaya karar veren, melankolik bir okul öğretmenidir. New Bedford’da bir handa yer kalmadığı için, yüzü dövmelerle kaplı, korkunç görünümlü bir zıpkıncı olan Queequeg ile aynı yatağı paylaşmak zorunda kalır.

Başta korktuğu bu “yamyam”ın, aslında Hıristiyan medeniyetindeki çoğu insandan daha soylu, dürüst ve cesur olduğunu görür. Ishmael ve Queequeg arasında, ölümüne bir dostluk (hatta ruhani bir evlilik) kurulur. İkili, Nantucket adasına gider ve Pequod adlı balina gemisine yazılırlar.

BÖLÜM II: Pequod ve Kaptan Ahab

Gemi denize açılır ama Kaptan ortalarda yoktur. Günler sonra güverteye çıktığında, herkes donup kalır. Kaptan Ahab, bir bacağı kopmuş (yerine balina çenesinden bir protez takılmış), yüzünde yıldırım çarpması gibi bir yara izi olan, “tanrıtanımaz bir tanrı” gibi duran korkunç bir adamdır.

Ahab mürettebatı toplar ve direğe bir İspanyol Altını (Doubloon) çakar. “Kim bana o beyaz balinayı, Moby Dick’i gösterirse bu altın onundur!” der. Mürettebat coşar ama İkinci Kaptan Starbuck (aklın sesi) buna karşı çıkar: “Ben buraya balina yağı avlayıp para kazanmaya geldim, bir hayvanın peşinde intikam almaya değil.” Ahab onu susturur. Bu yolculuk ticari değil, metafizik bir intikam seferidir.

BÖLÜM III: Ansiklopedi ve Balinanın Beyazlığı

Romanın bu orta kısmı, okurların en çok döküldüğü yerdir. Melville, aksiyonu durdurur ve yüzlerce sayfa boyunca balina anatomisi, balina yağı, halat bağlama teknikleri, balina türleri ve denizcilik tarihini anlatır.

Ancak bu “sıkıcı” bilgiler, aslında okuru finaldeki devasa karşılaşmaya hazırlamak içindir. Moby Dick’in sadece bir hayvan değil, doğanın yenilemez, anlaşılamaz ve kayıtsız gücü olduğu, bu ansiklopedik ağırlıkla hissettirilir. Özellikle “Balinanın Beyazlığı” (The Whiteness of the Whale) bölümü dehşet vericidir; beyazlık burada saflığı değil, ölümün soğukluğunu ve boşluğunu simgeler.

BÖLÜM IV: Kehanet ve Üç Günlük Takip

Gemi dünyayı dolaşır, başka gemilerle karşılaşır. Kimi gemi Moby Dick’i görmüş ve mürettebatını kaybetmiştir, kimi ise Ahab’ı “delilik etme” diye uyarır. Ahab’ın gizlice gemiye aldığı, Zerdüşt inancına sahip gizemli fedaisi Fedallah, Ahab’a ölümüyle ilgili kehanetlerde bulunur (İp, ahşap ve kenevirle ilgilidir).

Sonunda Beyaz Balina bulunur. Üç gün süren epik bir kovalamaca başlar.

• 1. Gün: Moby Dick, Ahab’ın teknesini ısırıp ikiye böler.
• 2. Gün: Balina, geminin diğer teknelerini parçalar, Ahab’ın protez bacağı kırılır. Starbuck yalvarır: “Tanrı aşkına dönelim kaptan, bu intikam değil intihar!” Ahab dinlemez: “Ben kaderin teğmeniyim, emri ben veririm ama rotayı o çizdi.”

BÖLÜM V: Final ve Girdap

• 3. Gün: Moby Dick, artık sadece teknelere değil, doğrudan Pequod gemisine saldırır. O devasa kütlesiyle gemiye “kafa atar” ve gemiyi deler. Gemi batmaya başlar.Ahab, son bir nefretle zıpkınını balinaya saplar. Ancak zıpkının ipi boynuna dolanır ve Moby Dick, Ahab’ı da kendisiyle birlikte okyanusun dibine çeker. Gemi batarken oluşan devasa girdap, mürettebatın tamamını yutar.Sadece bir kişi kurtulur: Ishmael.Ishmael, dostu Queequeg’in kendisi için yaptırdığı (ama sonra vazgeçtiği) tabuta tutunarak yüzeye çıkar. Bir tabut, ona can simidi olmuştur. Başka bir gemi (Rachel) onu bulur. Ishmael, bu felaketin tek tanığı olarak hikayeyi anlatmak üzere hayatta kalır.